Ekspertyza rzeczoznawcy budowlanego a błędy wykonawcze. Jak działa e-Budownictwo?

Kiedyś z papierowym projektem szło się do urzędu. Piło się kawę z panią z wydziału architektury, a brakujący detal dopisywało się ręcznie na marginesie. Dzisiaj portal e-Budownictwo (wnioski.gunb.gov.pl) i powiązane z nim e-Doręczenia ucięły te dyskusje. System działa bezdusznie. Urzędnik może automatycznie kliknąć „odrzuć”, zamiast zadzwonić i dopytać o szczegóły. Wrzucasz pliki PDF, a program weryfikuje podpisy kwalifikowane i kompletność załączników. I tu może zacząć się problem. System może nie przepuścić wniosku dalej i tyle. Czasem ktoś to przepuści, czasem nie. Zależy, na jakiego urzędnika trafisz. Teraz większość woli nie ryzykować. Urzędnik dostaje raport o błędach i odsyła sprawę do poprawy. Narzuca przy tym sztywny, zazwyczaj krótki termin.

Wystarczy, że architekt nie dogada się z instalatorem i osie budynku miną się o kilka centymetrów w branżowych rysunkach. W trudniejszych projektach przydaje się wtedy niezależna ekspertyza rzeczoznawcy budowlanego. Taki audyt inżynieryjny plików źródłowych pozwala wyłapać, gdzie rysunki się rozjeżdżają. Warto to zrobić, zanim oficjalnie klikniesz „wyślij” i ugrzęźniesz w procedurach na długie miesiące. Czasem to się nawet ratuje na etapie uzupełnień, ale po co ryzykować nerwy. Zresztą, czy jeśli jest podpisany protokół odbioru projektu, to znaczy, że wszystko jest w porządku? Czy to gwarancja, że urzędnik nic nie znajdzie? Nie, skąd! Podpisujesz tylko to, że masz teczki papierowe czy cyfrowe. Jeśli za pół roku, przy stawianiu ścian, wyjdzie błąd w obliczeniach statycznych albo uchybienie w instalacjach, ten protokół w żaden sposób nie chroni projektanta. Odpowiada za wady ukryte w projekcie i tyle.

Odpowiedzialność projektanta. Co mówi art. 20 Prawa budowlanego?

Projektant ma obowiązek opracować projekt zgodnie z przepisami i wiedzą techniczną. Jeśli konstruktor się pomyli, źle dobierze przekroje belek albo weźmie nieaktualny model obciążeń śniegiem, odpowiedzialność w teorii spoczywa na nim. Odpowiada majątkiem i uprawnieniami. Przy rękojmi masz na to 5 lat. Ważna rzecz, bo ludzie o tym zapominają: ten czas liczy się od dnia wydania gotowego, już wybudowanego budynku. Nie liczy się od momentu otrzymania rysunków do rąk. Po tych pięciu latach sprawa w sądzie staje się już bardzo trudna. Wtedy pozostaje walka odszkodowawcza z art. 471 Kodeksu cywilnego z tytułu nienależytego wykonania umowy. To potrafi ciągnąć się latami; wyroki bywają nieprzewidywalne, a koszty rosną.

Zwykle w takich sprawach słyszy się argument: „Projekt był dobry, tylko wykonawca zbyt wcześnie rozszalował strop i wszystko się usiadło”. I wszyscy patrzą na projekt jak na winowajcę, ale udowodnienie tego na papierze to droga przez mękę. No bo wiadomo – każdy broni swojej skóry. Szczególnie gdy na budowie stoi już gotowa konstrukcja, a majster zaczyna kłaść wentylację. I nagle okazuje się, że wielka rura ma przechodzić przez środek głównej belki nośnej.

Starcia na placu budowy. Kolizje i błędy

Wracając do tego wspomnianego węzła instalacyjnego, bo to klasyczny przykład z życia wzięty. Wykonawca i projektant kłócą się wtedy na placu, każdy krzyczy, a inwestor zwykle nie ma pojęcia, kto zawalił. Próby dogadania się na słowo tylko generują chaos. Wykonawcy często próbują wtedy radzić sobie sami i wycinają otwory w żelbecie na własną rękę. I wtedy zaczyna się gaszenie pożaru. I to wraca później. Zawsze wraca. Gruszki z betonem zamówione na dziś rano. Czas goni, a zbrojarz rzuca czapką o ziemię, bo pręty ze schematu nie mieszczą się w deskowaniu. Różnie z tym bywa; zależy od budowy, ale pośpiech to zawsze zły doradca.

Zdarzają się sytuacje, w których projektant wrysował tak duże zagęszczenie stali w węźle, że kruszywo z betonu nie miałoby jak przejść między prętami. Powstałyby wtedy niebezpieczne pustki powietrzne. Taka "radosna twórczość" na żywo bywa później kwalifikowana przez PINB jako istotna, nielegalna niezgodność z projektem budowlanym. Oznacza to szybką drogę do wstrzymania inwestycji z powodu samowoli. I potem robi się problem, bo już tego nie da się cofnąć. Za przestój maszyn ostatecznie i tak płaci inwestor ze swojej kieszeni. Albo projektant walnął się w rysunku, albo wykonawca spaprał robotę. W takich momentach niezależna opinia rzeczoznawcy budowlanego, oparta na ponownych przeliczeniach, po prostu przedstawia suche fakty. Działa to jak zimny prysznic, ratując budowę przed zalaniem betonu na wadliwą konstrukcję.

Przedwykonawczy audyt rysunków technicznych. Czy to się w ogóle opłaca?

Większości tych dramatów, na przykład z ugiętymi stropami, pękającymi ścianami czy rurami odcinającymi zbrojenie, dałoby się uniknąć. Wystarczy, żeby przed wpuszczeniem koparek ktoś bezstronny rzucił okiem na dokumentację. Dzisiaj biura projektowe często działają pod olbrzymią presją czasu. W efekcie rysunki mogą być powtarzalne, a błędy w modelach CAD łatwo przeoczyć. To nie zawsze wychodzi na papierze przy pierwszej kontroli urzędowej, bo urzędnik nie prowadzi statystyki. Od tego jest właśnie ponowne przeliczenie konstrukcji w niezależnym programie. Sprawdza się dwa główne parametry:

• stan graniczny nośności (SGN) – czyli czy nie ulegnie destrukcji pod ciężarem budynku,

• stan graniczny użytkowalności (SGU) – żeby strop nie ugiął się tak, że za 2 lata zaczną pękać kafelki na piętrze.

Zorganizowanie takiego sprawdzenia, zanim w ogóle ruszy cała ta urzędowa machina, system e-Budownictwo oraz procedury, w wielu przypadkach bywa najtańszą formą asekuracji. Chroni przed późniejszym kosztownym i nieplanowanym wcześniej wzmacnianiem konstrukcji. Tu zaczną się schody, jeśli oszczędza się na etapie zerowym.

Podsumowanie

Cyfrowy obieg dokumentów w systemie e-Budownictwa i e-Doręczeń wymusił większy porządek w papierach. Nie sprawił jednak, że inżynierowie przestali się mylić! Projektant podpisujący dokumentację ryzykuje swoimi uprawnieniami, ale kiedy na budowie pęka nadproże, inwestor zostaje z problemem i rozgrzebanym tematem. W takich sporach rzadko pomagają obietnice. Liczą się twarde fakty z budowy. Jeśli pojawiają się uzasadnione wątpliwości, czy rysunki wykonawcze są prawidłowo wykonane, niezależna ekspertyza rzeczoznawcy budowlanego bywa najmocniejszym argumentem. Pomaga zmotywować biuro projektowe do wprowadzenia poprawek. W najgorszym scenariuszu daje prawnikom jasną podstawę do rozmów o odszkodowaniu, z którą druga strona nie ma jak dyskutować.